Bizans Hamamı(Loutro)

Bizans  Hamamı(Loutro)

      Selanik şehrinin üst kısmında, Theotoku, Krispu, Filoktitοu ve Hrisostomοu sokaklarının arasında bulunan küçük bir blogda 13. yüzyılın sonunda ve 14. yüzyılın başında yapıldığı tahmin edilen halk hamamıdır. Bizans döneminde bu çeşit yapılar şehirde çok olmuş olsa da, sadece günümüze kadar yıkılmadan kalmış değil hiç zarar görmeden korunmuş olan tek örnek bu dur. Hatta Yunanistan genelinde az bulunan Bizans hamamlarından bir tanesidir. Osmanlı egemenliği esnasında terk edilmemiş, aksine açık kalmış ve «Kule Kafe Hamamı» adıyla tanınmıştır (bulunduğu mahallenin adı böyleydi), fakat  yedi yüzyıl kullanıldıktan sonra 1940 yılında kapatılmıştır.

 

      Selanik Bizans Hamamı kare şeklinde ve üç ana bölümden oluşuyor. Bu üç bölmeden her biri iki daireye ayrılıyor. Birincisi soğuk (frigidarium) binanın girişiydi ve odaları, soyunma odaları olarak kullanılıyordu. Dar ve alçak kapılardan ikinci, ılık (tepidarium) bölüme geçiliyordu. Bunun odalarında sıcaklık orta derecelerdeydi, burada banyo için hazırlık yapılıyordu. Üçüncü, sıcak bölüm (caldarium) asıl banyo odasıydı. Odaların yer döşemelerinin altında sıcak su dolaşıyordu ve kısa sütunlardan oluşan küçük bodrum katında ısınma için sıcak hava dolaşıyordu. Sıcak odalardan birinin çok alçak kubbesi vardı, diğerinin ise yarım daire çatısı. Binanın kuzey kısmında bir çesme ve bunun altında suyu ısıtan bir ateş ocağı vardı. Daha sonra bu su topraktan yapılmış borularla hamamın içine götürülüyordu.

    Selanik Bizans Hamamı uzun yıllar kullanımı esnasında bazı zararlar gördü ve zamanla yapılan eklerle değişti. Ayrıca, önceleri basit olmasına rağmen (yani sadece erkekler veya sadece kadınlar için), Osmanlı egemenliği yıllarında çift kullanımlı hal aldı ve her iki cins de kullanabiliyordu. Yakın zamanda 9. Bizans Eserleri Müşavirliği tarafından onarımı başlamıştır. Şehirdeki turistik gezilerin bir parçası haline getirilmesi amaçlanmaktadır.

   Atatürk'ün evinin üst tarafındaki caddenin devamında,Alaca İmaret Camii'nin yakınında bulunmaktadır.

Yahudi hamamı

Yahudi Hamamı

     Yahudi Hamamı Selanik'in güney batısında ki Kral Herakliou ve Komninon kavşağında bulunmaktadır. Bilinen büyük bir Osmanlı hamamıdır. Bugün bölge Çiçekçiler ismiyle de anılmaktadır ve 1951 yılından beri bölgede çiçekçi dükkanları faaliyet göstermektedir. Türkçe belgelere göre yapı bir çok değişik isimle anılmıştır. Örneğin, «Halil Ağa Hamamı, Pazar-ı Kebir Hamamı, Pazar Hamamı, Kadınlar Hamamı». Yapı esasen Yahudi Hamamı olarak anılmaktadır. Çünkü yapı Yahudilerin çok yoğun olarak yaşadığı bir mahallede yapılmıştır.

      Bütün veriler, gerek inşaat, gerek tipolojik ve gerek morfolojik, bize yapının 16. yüzyılın ilk çeyreğinde yapıldığını işaret etmektedir. Hamam, 750 metre karelik bir alanı kaplamaktadır, iki bölümden oluşmaktadır yani her iki cinsiyet tarafından da kullanılmaktaydı. Her bölüm kare şeklinde büyükçe bir salondan oluşmakta, her biri büyük bir yarım küre kubbe ile örtülüdür ve küçük bölmelerden oluşmaktadır. Her biri ayrı ayrı bölmelere ev sahipliği yapmaktadır. Hamamın her iki bölümüde tipik şekilde biçimlendirilmiş olup (soğuk, ılık ve sıcak su) ve hipokaust* sistemi mevcuttu. Ayrıca hamamın içinde yardımcı odaları, tuvaletler mevcuttu. 

    Hamam’ın arka tarafında bir su deposu ve suyu ısıtmak için ateş yakıldığı bir yer vardı. Bütün yapı taştan ve tuğladan yapılmış, dış duvarlar özellikle öncelikli olmak üzere ve Bizans emaye işi kagır taklitiyle inşa edilmiştir. Anıt’ın iç kısmı zengin dekore edilmiş: kubbelerin çatıları güçlü sıva ile kabartmalı desenler ve bunların ortasında kubbeyi aydınlatmak için  sekizgen yada asreroitler kullanılmıştır. Duvarların yüzeyinde doğal çiçek motifleri yer almaktadır.

Hipokaust: Romalıların MS. 1. yüzyılda kurdukları merkezi ısıtma sistemidir. Bu sistem bir yapının zeminine inşa edilen bir fırınla işlemekteydi. Fırının ürettiği sıcak hava sütunlardan oluşmuş "hipokaust" adlı kanallardan geçiyor ve buradan da bir bacayla evin duvarlarına veriliyordu. Genel olarak halka açık hamamların ısıtılmasında kullanılsa da soğuk aylarda evlerin ısıtılmasında da kullanılmıştır. Bu Roma icadı 5.yüzyılda Roma İmparatorluğu yıkıldıktan sonra Batı'da unutulmuştur.

Bezesten

Bezesten

    Bezesten, Selanik merkezi pazarının bulunduğu Benizelous ve Solomou caddelerinin kesiştiği noktalarının köşesinde Selanik’in merkezinde bulunmaktadır. Selanikte kalan en önemli Osmanlı yapılarındandır. Bezesten şu anlama gelmektedir: «Kumaşların yada bezlerin pazarı», bu nedenle bölgede bulunan yapılar genellikle pahalı ve çok lüks kumaşların satıldığı bir ticaret merkeziydi. Ayrıca ipek kumaşlarının ve diğer eşyaların ticaretinin yapıldığı bir bölgeydi. Ayrıca bu bölgede malların kalite kontrolu yapılıyor ve paraların karşılıklı eşit değerleri saptanıyordu. 

   

     Bezestenin 15. yüzyılda inşa edilmiş yani Osmanlının klasik çağ mimarilerindendir.Bazılarına göre Sultan ikinci Mehmet tarafından 1455-1459 yıllarında yapılmış; bazılarına göre ise ikinci Beyazıt tarafından 15. yüzyılın sonlarında inşa edilmiştir. 1978 Selanik depreminden sonra kubbe kısmında yapılan restorasyon çalışmaları esnasında Türkçe, Yunanca, Fransızca ve Slavca dillerinde yazılı oymalara rastlanmıştır. Bu da bizlere şunu göstermekte yani o dönemde bölgede yapılan kapalı çarşının inşasında bir çok inşaat ustalarının çalışmıştır. Günümüzde sergi salonu olarak kullanılmaktadır.

      

     Bir dikdörtgen yapı olup dört giriş kapısına sahiptir yani yapının her köşesinde bir giriş kapısı mevcuttur. Yapının üzeri kurşundan yapılmış iki sıralı şekilde kubbelerle kaplıdır. Binanın iç kısmında altmış dokuz küçük boyda dükkan ve dış kısmında tahtadan yapıldığı tahmin edilen kırk dört dükkan mevcuttu. Şu anda binanın çevresinde bulunan dükkanlar 20. yüzyılın eklemeleri olup 1917 Selanik yangından sonra yapılmış yapılardır.

Aya Sofya Kilisesi(Agia Sofia Kilisesi)

Aya Sofya Kilisesi (Agia Sofia Kilisesi)

      Aya Sofya (Azize Sofya) kilisesi Selanik’in merkezinde, Aya Sofya ve Ermou sokaklarının kesiştiği noktadadır. 5. yüzyılda, 620 – 630 yılları esnasında bir depremde yıkılan büyük bir eski bizans bazilikasının yerine inşaa edilmiştir. Tapınakla ilgili en eski yazılı belge 8. yüzyılın sonlarına aittir fakat arkeolojik buluntular tapınağın inşaasının bir yüzyıl öncesinde gerçekleştiğini göstermektedir. 8. yüzyıldan 16. yüzyılın başına kadar Aya Sofya Selanik’in “Büyük Kilisesi”idi, yani katedraliydi. 

    

    Venediklilerin egemenliği esnasında (1204 – 1224) kilise geçici olarak katolik katedraline dönüştürüldü, 1523 yılında ise müslümanların merkez camisi oldu. Selanik  Yunanistan'a geçene 1912 yılına kadar cami olarak kaldı fakat bu tarihten itibaren hristiyan alemine iade edildi. Tapınak 1890 yılında bir yangından büyük zararlar gördü fakat  birkaç yıl sonra onarımı yapıldı. 1988 yılında, tapınağın, UNESCO kültür mirasları listesinde yer aldığı açıklandı.

    Aya Sofya kilisesi mimari açıdan bir geçiş dönemine aittir. Haç şeklinde tapınağın kubbesi ve tapınağın ana kısmının çevresini saran peristoo ile bu kategorideki dini yapıların en önemlisi olmasıyla beraber günümüzde hala bütünü korunmuş şekilde bulunmaktadır.  Dışarıdan ağır küp şeklinde bir bina olan tapınağın kuzey batı tarafından yükselen bir kule bulunmaktadır. Bu kule, Osmanlı egemenliği yıllarında, kilise cami olarak kullanıldığı zamanlar minareymiş. İçinden bakılınca, ayin için ayrılmış üç bölümlü kısım doğu tarafında ve merkezinde iki küçük kemeraltına ayrılan bir büyük kemer ile kare şeklinde bir binadır. Tam ortada bir haç şekli oluşur, her bir kenarda kendilerinden daha küçük kemerlerin ve dairesel üçgenlerin desteğiyle kubbeyi ayakta tutan dört devasa sütun bulunur.

     Aya Sofya tapınağının farklı zamanlarda yapılan resim süslemeleri ise ayrı bir ilgi çekmektedir. Kilisenin duvarlarında 11. yüzyıla ait birkaç  duvar yazıtlarında aziz rahipler ve Selanik rahipleri resimlenmektedir.

Rotonda

Rotonda

        Dimitriou Gounari ve Filippou sokaklarının kesiştiği noktadadır.Atatürk'ün evinin aşağı caddesinde aşağı yukarı aynı hizadadır ve Kamara’nın yüz metre üst tarafında ve onunla aynı eksende Selanik’in en eski ve gösterişli yapılarından birisidir Rotonda. Bu yapı ismini dairesel şeklinden alır. Bu yuvarlak binanın iç çapı 24.5 metre ve boyu 29.8 metredir. Tavanında, dıştan konik şekilde çatıyla kaplanmış,  büyük bir yarı dairesel kubbesi vardır. Tapınağın içinde, silindir duvarın temelinde kemerlerle örtülü dört büyük kubbe ve küçük tapınakları andıran sekiz küçük kubbe vardır.

       

     Rotondanın inşaası M.S. 300 yılı civarında Roma İmparatorluğunun dört büyük liderinden biri ve Balkanlardaki lideri olan ve 3. yüzyılın sonunda yerleşim yeri olarak Selanik’i seçmiş olan Sezar Galerious tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu binanın kullanımı ile ilgili iki fikir ileri sürülmüştür. Birinci fikre göre, Rotonda Galerious’un mezarlığı olması için inşaa edilmiştir fakat Sezar Selanik'ten uzakta ölmüş ve toprağa verilmiştir. Daha yaygın olan ikinci fikre göre ise, bina dini inanca hizmet etmesi için yapılmıştır ve Kaviros’lara veya Zeus’a adanmıştır. 

     Şüphesiz bu bina Roma İmparatorluğunun şehirdeki sarayının güney doğu kısmındaki önemli parçalarından birisidir.

Eski hristiyanlık döneminde, büyük Theodosios’un yıllarında (379-395), hristiyan kilisesine dönüştürülmüş ve Asomatos’lara veya Baş Meleklere adanmıştır. Yeni dinin ihtiyaçlarına uygun hale gelmesi için gerekli ilaveler yapılmıştır. Doğu kısmına ayin için yeni bir dikdörtgen ek , batı kısmına yeni bir giriş ve güney kısmına iki küçük kilise yapılmıştır. Bina parlak sanat eserleri ve yüksek kalitede mozaiklerle süslenmiştir. Bu mozaikler Doğu’nun en eski duvar mozaikleri ve Selanik’in en önemli sanat eserlerindendir.

   1523 yılından 1591 yılına kadar Rotonda Selanik’in katedraliydi. 1591 yılında Osmanlının şehri almasında sonra müslüman camisine dönüştürüldü. Camiinin izleri kaldı. Bunlardan en karakteristik olanı, batı tarafına yapılmış olan ve hala var olmaya devam eden minaredir. 

   1912’de Selanik’in Yunanistan'a geçmesinden sonra bu yapı tekrar hristiyan inancına açıldı. 1917’de Eleutherious Venizelous’un kararnamesi ile “Makedon Müzesi” oldu. O zamandan sonra Rotonda müze ve galeri olarak kullanıldı. 1978 yılında şehre büyük zararlar veren depremde Rotonda da hasar gördü ve o tarihten sonra onarımı başladı. Rotonda, Ayos Georgios adıyla da tanınıyor. Bu adı, bahçesinin batı girişinin karşısında bulunan Ayos Georgios adındaki kiliseden almıştır. 

Selanik Tarihi

 

Selanik Tarihi :

     Kent M.Ö. 315 yılında Makedonya kralı Cassander tarafından bugünkü Thermi'de kurulmuştur. Makedonya Krallığının özerk bir bölümüydü. Makedonya Krallığı'nın Yıkılmasından sonra, şehir M.Ö. 168 yılında Roma Cumhuriyeti'nin egemenliği altına girmiştir. Egnatia Yolu üzerinde bulunan şehir, ve Asya arası ticarette önemli bir merkez haline gelmiştir. Şehrin Ekonomik önemi 12. yüzyıla kadar devam etmiştir. Şehir 1204 yılında, başkent Konstantinopolis dördüncü haçlı seferi sırasında işgal edilince Bizans'ın elinden çıkmıştır. Selanik ve çevresi kurulan Latin İmparatorluğu'nun en büyük tımar bölgesi durumuna gelmiştir. Şehir 1246 yılında Bizans tarafından tekrar geri alınmıştır.

 Osmanlı dönemi :

     Selanik 1430 tarihinde padişah 2.Murat'ın yönettiği bir Osmanlı ordusu tarafından fethedildi. 15.yüzyıl boyunca kente Anadolu'dan getirilen çok sayıda Türk yerleşti. 1492 yılında Osmanlılar İspanya'dan kovulan Sefarad Yahudilere kapılarını açtıklarında Selanik Yahudilerin yerleşmek için en fazla tercih ettikleri şehir oldu. Selanik 500 yıla yakın bir süre boyunca bir Osmanlı şehri olarak kaldı. Çeşit çeşit Hristiyan, Yahudi ve Müslüman toplumların hep birlikte uyum içinde yaşadığı önemli bir kültür ve ekonomi merkezi haline geldi.

Selanik'teki üç ana etnik grup olan Türk, Yunan ve Yahudilerin nüfus değişimleri. (1500-1950)

    17.yüzyılda Sabetay Sevi tarafında başlatılan Sabetayizm hareketi Selanik'teki Yahudiler arasında çok rağbet buldu. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk 1881 yılında Selanik'te doğdu.

    2.Abdülhamit devrinde Selanik,Osmanlı Devleti’nin diğer yerlerine kıyasla, birçok bakımdan gelişmeler kaydetti. Bu dönemde şehir Osmanlı Avrupası’nın İstanbul’dan sonra en büyük şehri olup, Avrupa’nın büyük şehirleriyle rekabet edebilecek gelişmeler göstermekteydi. 1880’lerden itibaren ise zengin Yahudi ve Rumların villalarından oluşan bakımlı bir şehir doğmaya ve doğuya doğru genişlemeye başladı.

         Jöntürk hareketi büyük ölçüde Selanik'te gelişti. Osmanlı padişahı 2.Abdülhamit tahttan indirildikten sonra 1909 yılında Selanik'e sürgüne gönderildi. Fakat Selanik 3 yıl sonra Balkan Savaşları sırasında Yunanlıların eline geçince İstanbul'a geri gönderilmek zorunda kaldı.

Osmanlı Devleti'nin İstanbul'dan sonra 2. büyük kenti olan Selanik, Balkan Savaşları sırasında, 9 Kasım 1912'de merkezden destek alamayan ve panik içinde dağılan Osmanlı Ordusu'nun direnişinin mümkün olmayacağını düşünen garnizon komutanı Tahsin Paşa Yunan Ordusu'na hiç bir direniş göstermeden şehri teslim etmiştir. Şehirde bulunan 25.000 kişilik Osmanlı Ordusu'nun direniş göstermeden teslim olması halkta büyük bir şaşkınlık ve panik ortaya çıkarmış ve binlerce Müslüman Osmanlı vatandaşı Yunanlılar tarafından katledilmiştir.

1800'lü yılların sonları ve 1900'lü yılların başlarında Selanik şehrinin etnik yapısı:

Yıl	Toplam nüfus	Yahudiler	Türkler	Yunanlılar	Bulgarlar	Romanlar	Diğer gruplar
1890	118.000	55.000	26.000	16.000	10.000	2.500	8.500
1913	157.889	61.439	45.889	39.956	6.263	2.721	1.621

Selanik 1916

Yunanistan dönemi :

      09 kasım 1912'de Balkan Savaşları sonunda 25.000 kişilik Osmanlı Ordusunun direniş göstermeksizin teslim olması neticesinde şehir Yunanistan yönetimine geçti. Osmanlı orduları, şehri Yunan çetelerine savaşmadan, ancak şehirdeki Türklerin can güvenliğinin sağlanması ve Tütün Reji imtiyazının devamı koşuluyla bıraktılar. Osmanlı Ordusu'nun Selanik'te bulunan kuvvetleri de silahlarını Yunan çetelerine teslim ettiler. Ancak Yunan çeteleri şehri teslim aldıkları günün gecesi kentte yaşayan pekçok Türkü, aralarında Osmanlı askerleri de bulunmak üzere katletmişlerdir. Şehrin simgesi olan Osmanlıların inşa ettiği Beyaz Kule sembolik bir vaftiz işleminden geçerek beyaza boyandı. O günden beri Beyaz Kule adıyla anılan bu yapının beyaz boyaları zamanla aşınıma uğradı ve eski rengini tekrar kazandı.

     1917 yılında çıkan büyük bir yangın şehrin Türk bölgesini neredeyse tamamen yok etti. 1924 nüfus mübadelesi sonunda şehirde geride kalan bütün Türkler Türkiye'ye göç etmek zorunda bırakıldı ve Anadolu'dan gelen Rum göçmenler giden Türklerin yerini aldı. Kısa bir süre içinde şehrin nüfus yapısı tamamen değişti. Yunanlılar Selanik'te azınlıktayken kısa bir süre içinde ezici bir çoğunluk haline geldiler. Böylece Selanik'in Osmanlı-Türk kültüründe oynadığı rol son bulmuş oldu. Atatürk 10.Yıl Nutku'nda "Keşke Selanik'i de misak-ı milli sınırları içerisine alabilseydik" diyerek kentin Türkler için önemini vurgulamıştır.

Selanik'te Osmanlı döneminden kalma bir sokak

     Kısa bir süre içinde camilerin minareleri yıkıldı. Bazı cami ve sinagoglar kiliseye çevrildi. Eski Osmanlı evleri bakımsızlıktan yok oldu. Kentin geçmişiyle bağlantısı kesilerek bir Avrupa şehri haline getirildi.

      2.Dünya Savaşında neredeyse tüm Sefarad Yahudi cemaati (50.000 kişi) Alman Nazi işgalcileri tarafından Nazi toplama kamplarına yollanıp öldürüldü. Böylece Osmanlıdan kalma son eski ve köklü bir cemaat yok edilmiş oldu.

Altın kapı (Vardar cad., 1867)

 

  Bahçe Çiftlik (1909)

 

Alattini Köşkü (Sürgün edilen 2.Abdülhamit'in kaldığı köşk)

 Atatürk'ün doğduğu ev